“خاوەنی پەیکانە شۆکۆلادییەکە"

 "خاوەنی پەیکانە شۆکۆلادییەکە"

• ئەرسەلان عەزیزی

شەبڕەنگ ناوی یەکێک لە گۆڕەپانە سەرەکییەکانی شاری مەریوانە کە ناوەکەی خۆی لە میوانخانەیەکەوە بە میرات بۆ ماوەتەوە؛ کە لە باکووری رۆژهەڵاتی ئەو گۆڕەپانەدا ساز کرابوو. میوانخانەیەک کە ساڵانێکی زۆر دوور، حاجی ئەحمەد ڕاستی دروستی کردبوو. میوانخانەکە دوای شۆڕش روخاو و شوێنەکەی بوو بە کەلاوە. هەڵبەت ئەو شوێنە، گۆڕەپانی «یادبود»یشیان پێدەگوت. هۆی ئەو ناوە دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتاکانی دەیەی چل. پاش شۆڕشی سپی و چاکسازیی زەوی‌وزار لە سەردەمی شادا، یادبوودێک دروست کرا کە لەوحێکی برنجی گەورەی پێدا هەڵواسرابوو و هەردوازدە خاڵەکەی ئەو شۆڕشە سپییەی لەسەر هەڵکەنرابوو. بلوارێکی درێژ لە سەرەتای یادبوودەکەوە دەستی پێ دەکرد و هەتا خواروی شار و چۆمی کەڵینکەوە، ئەو بەشەی شاری دەکرد بە دوو کەرتەوە. لە نێوانی هەردوو سایتی بلوارەکەدا چیمەن و ناوبەناو دارپەڵکیان چاندبوو. هەرکە دار پەڵکەکان گەورەبوون، سێبەر و جوانییەکی تایبەتییان بەو بەشەی شار بەخشتبوو و بووبوو بە شوێنێک بۆ پیاسە و کاتبەسەربردنی ئێوارانی خەڵک، بەزۆری چینی مامناوەندی شار، مامۆستایانی قوتابخانەکان و مووچەخۆرانی فەرمانگەکان، قۆڵیان بەناو قۆڵی یەکتردا دەکرد و لە لای راستی بلوارەکەدا بە شێنەیی پیاسەیان دەکرد. پاش شۆڕش و جێگیربوونی دەسەڵاتی نوێ، وردەوردە هەموو شتێک گۆڕدرا. شۆڕشگێڕان سەرەتا لەوحەکەیان لێ کردەوە و دروشمی خۆیان بەسەرەوە نووسی. پاش ئەوان حکومەت یادبوودەکەی ڕووخاند و ئاسەواری نەهێشت و لە جێگاکەی هەیکەلی حەسێن فەهمیدەی دانا، کە ئەویش لەئاکامی شۆڕشی خەڵک سوتێندرا و بە تراکتۆر ڕاکێشکرا بۆ ناو دۆڵ و کەنداوێکی چۆڵ. ئەوەی مایەوە، ناوە کۆنەکەیەتی کە لەو میوانخانەیەوە بە میرات بۆی ماوەتەوە. درێژەی بابەت

مێژووی سینەما

 رەوتی مێژووی سەرهەڵدانی  سینەما،

لە شاری مەریواندا!(١)

ئەگەرچی لە کۆتاییەکانی سەدەی نۆزدەی زاینی، برایانی لۆمیر لە وڵاتی فەرانسەدا، بۆ یەکەم جار بە سازكردنی فیلمێکی کورتی ٤٥ چرکەیی، توانییان، ناوی خۆیان وەکوو یەکەم کەس، لەپێناوی سەرهەڵدانی هونەری سینەمادا، تۆمار بکەن و تۆزێک دوواتر، توماس ئەدیسۆن بە سازکردنی کەرەستەی فیلم هەڵگرتن، خێراییەکی زیاتری بەخشیە، رەووتی نوێی سینەما؛ بەڵام هەتا سەرەتاکانی سەدەی بیستەم، بۆ کەوتنە سەر هێڵی بەرهەم هێنانی فیلمی دەنگدار، و بۆ ئەوەی کە سینەما وەک هونەرێکی گشتگیر بە جیهاندا بڵاوبێتەوە، كاتێكی زیاتری پێویست بوو. ئێران یەکێک لەو وڵاتانە بوو، کە بە مەودایەکی کەم، پاش سەرهەڵدانی سینەما و پاش سەفەرەکەی موزەفەردین شای قاجار بۆ ئۆروپا و لەوانە وڵاتی فەڕانسە، کە بە دایکی سینەما دەناسرێت؛ دەرگای بەڕووی هونەری سینەمادا کرایەوە. موزەفەردین شا، وەکوو ناسرەدین شای باوکی، حەزی لە هونەری وێنەگرتن و نەقاشی بوو. بۆێی روخسەتی دا، هەتا ئەم هونەرە نوێیە، بگاتە وڵات. هەر لەم پێوەندییەدا، موزەفەردین شا، میرزا ئیبراهیم خانی وێنەگری هێنایە ناو کۆشکەکەی خۆی و یەکێک لە ژنخوشکەکانی خۆی لێ مارەکرد و نازناوی عەکاسباشی پێ بەخشی. درێژەی بابەت

کورتە چیرۆک(یاغی)

  یاغـــــــــــی

محەمەد رەزا نەجەفی

و/ ئەرسەلان عەزیزی

٢/ی ئۆكتۆبری ٢٠٢٣

پیاوەکە پەڕۆی برینەکەی کردەوە؛ پەڕۆکە بە برینە وشکبووەکەوە نووسابوو. لەبەر ئەستێرۆکێک کە کەوتبووە سەر خاکەکە، چاوی لە برینەکەی لادا. بە هێمنی سەری بۆ پێشەوە برد. ڕووناکیی ئەستێرۆکەکە ئەوەندە نەبوو کە بزەی سەر لێوی پیاوەکە لە تاریکیی شەودا دەرکەوێت. بە هێمنی بە گوێی ئەستێرۆکەکەیدا چپاند:

• ​لەم هەموو ڕووناکییەت ناترسێی؟

​شنەیەک، گۆنا تەڕەکانی پیاوەکەی فێنک کردەوە. دەستێکی بە سمێڵە خورماییە بادراوەکەیدا هێنا. بەبێ ئەوەی قامکی لەسەر پەلاپیتکەی تفەنگەکەی لابەرێت، بە شێنەیی سەری نایە سەر زەوییەکە. ئەوە نۆ مانگ بوو قامکی لەسەر پەلاپیتکەی تفەنگەکەی دوور نەکردبووەوە.

• ​ئەم شەو خانووەکەی منیش ڕووناک دەبێتەوە.

​درێژەی چیرۆک

داستان کوتاە (زیر درخت بید)

 (زیر درخت بید)

• ارسلان عزیزی 

از کنار جاده تا رسیدن به لب دریاچهٔ، باید از میان نیزارها و بالای «سسَنو»ها (١) می گذشتی. همین که پا به داخل نیزار می‌گذاشتی، دیگر کسی از بیرون نمی‌توانست تو را ببیند. حتی از بالای برج دیدبانی، همان جایی که سپاه از آغاز جنگ ـ و حتی پیش از آن ـ پایگاه ساخته بود. نیروهای سپاە، با شروع جنگ و غرش توپ‌ها، استحکامات تازه‌ای بنا کردند و عملاً ورود افراد عادی به دریاچه ممنوع شد. تنها راه رسیدن به آب، گذشتن از روی سسَنوهای جزیرە مانندِ لابه‌لای نیزارها بود.

پریدن از روی سسَنوهای اسفنجی حاشیهٔ دریاچه، که کنار هم یا با فاصله‌، در میان نیزارها، نوار سبز رنگ ساحلی را پوشانده بودند؛ کار آسانی نبود. عبدل، که از آب می‌ترسید و شنا هم بلد نبود، با وسواس و ترس از بقیه عقب می‌ماند و ما با صدای بلند به حرکات او می‌خندیدیم. « ادامە مطلب»

تازیەبارانی بەیەل

 غلام‌حسین ساعدی

وەرگێڕانی: ئەرسەلان عەزیزی

(١)

دەمەدەمەی ئێوارە بوو کە مەشەدی جەببار گەیشتە «بەیەل». بەیەلییەکان لە گۆڕەپانە گەچکەکەی پشت خانووەکەی مەشەدی سەفەر کۆ ببوونەوە و بە گەرمی قسەیان دەکرد.

کوێخا هەر کە چاوی بە مەشەدی جەببار کەوت، بە خەندەوە وتی: «یا ئەڵڵا مەشەدی جەببار! سەفەر بەخێر، لە شار چ هەواڵ و باسێک بوو؟» «درێژەی بابەت»

کورتە چیرۆک

 «ژمارە هەشت»

• ئەرسەلان عەزیزی

ڕۆژێک وەک هەموو ڕۆژانی دیکە لە ناو خانەقای بەندیخانەکەدا دانیشتبووین. کاتێک دەڵێم خانەقا بە لاتانەوە سەیر نەبێت؛ شوێنەکە وەک خانەقای شێخێکی گەورە وابوو. تەنیا جیاوازییەک کە لەگەڵ خانەقای شێخێکی گەورەدا هەیبوو، ئەوە بوو لەم خانەقایەدا هەرکەسەو گیای دۆڵێکی دەجوی و بە دە کەس نەدەبوونە مریدی شێخێک. هەمیشە زیاتر لە سەد کەسی لێ بوو، لە کاتی بەربوون و ڕزگاربوونی بەندییەکانیشدا، قەت لە سەد کەم نەدەبووەوە، چونکە هەمیشە میوانی تازە بەڕێوە بوون.  

داستان کوتاە

 آب‌نبات‌های زیر درخت توت

نویسندە: ارسلان عزیزی

نتوانستم جلوی خودم را بگیرم. چشمانم از اشک پر شد. آدم‌ها وقتی پیر می‌شوند، دلشان هم نازک می‌شود. در برابر هیجان‌های ناگهانی یا خاطرات تلخ گذشته، زودتر می‌شکنند و می‌گریند.

یک گفت‌وگوی ساده با دوست و همکار سالمندم، چشمانش را خیس کرد و برای لحظه‌ای از بازگویی ماجرا بازماند. من نیز در سکوت، در کنارش سوختم.

«ادامە داستان»

"داستان کوتاە"

 "کلووچەی کرماشان"

نووسەر: ئەرسەلان عەزیزی

کاتێک لە پەیژەی ماڵە دوو نهۆمییەکەی (ج) دەهاتمە خوارێ، دایکی جووتێک دەستکێشی پێ دام و وتی: "ئاگات لەخۆت بێ کوڕەکەم، پاش ئەم بەفرە زۆرە دنیا دەڕچێ (دەیبەستێ)." لەبەر دەرکەکەدا، بەستە کلووچەکانم نایە سەر زەوییەکە و دەستکێشەکانم لەدەست کرد. دەستکێشەکان لە خوری بوون؛ کاتێک کردمە دەستم، سییەکانم پڕ بوون لە بۆنی خوریی تازە. کلووچەکانم هەڵگرت، ماڵئاواییم کرد و لە دەرکە ترازام. درێژەی چیرۆک»

«شیکاریی و خەسارناسی»

«بناغە هزرییەکانی بکارهێنانی چەمکی تیرۆر»

«بەشی دووەم و کۆتایی»

نووسەر: ئەرسەلان عەزیزی

بەپێی پێناسەیەک کە لەلایەن هەردوو لێکۆڵەری ئەم بوارە، واتە؛ هێنری هێس(Henner Hess)و زێباستیان شێڕەر(sebastian scheerer)، خراوەتەڕوو، تیرۆر بریتییە لە:" زنجیرە کردارێکی سیستماتیک، بە مەبەستی توندوتیژیی ڕاستەوخۆ و جەستەیی، کە  هەڵبژێردراو و پێشبینینەکراون و بە ئامانجی کاریگەریی دەروونی، جگە لە قوربانییە سەرەکییەکان، بە مەبەستی تۆقاندنی قوربانیانی دیکەش، دەخرێتە گەڕ و وەک، بەشێک لە ستراتیژی سیاسی، کەڵکی لێ وەردەگیرێت. شێڕەر و هێس، جگە لە زەقکردنەوەی پێناسەکانی"تیرۆری دەوڵەتی" بە ڕوونی دووپاتی دەکەنەوە، کە ئەم چەشنە کردارە،  لە کرداری "یاخیبوانی چینەکانی خوارەوە"، بەتەواوی جیاوازە.](١) 

گەدا

«گـەدا»

• غوڵام حوسه‌ین ساعدی

و/ ئەرسەلان عەزیزی

1

هه‌مووی مانگێک نابێت، كە بۆ جاری سێیه‌م رۆشتمه‌وە بۆ شاری قوم و گه‌ڕاومه‌‌‌وه‌. دواجار وه‌ک ئەوەی که‌سێک پێم بڵێ; هەستم ئەكرد كە ئیشەكان خەریکن خراپ ئه‌بن. به‌ڵام دیسان،‌ هێشتا شه‌و له‌نیوه‌دا بوو، به‌ ماشینێکی قوڕازه‌، که‌وتمه‌ رێ و مابووی خۆر بکه‌وێ، کە له‌به‌ر درکه‌ی، ماڵه‌که‌ی سه‌ی ئه‌سه‌دووڵلا‌دا بووم. هەركە ته‌قه‌م له‌ ئەرکه‌دا، خاتوو عزیزه‌ هات و که‌ دیتمی، داچەڵەکی و پۆرتێکی بۆگرتم. کاتێک رێگای بۆ ئاواڵە ده‌کردم به‌ واق وڕماویه‌وه‌ وتی: "خاتوونه‌ گه‌وره‌، مه‌گه‌ر تۆ نه‌ڕۆشتبوویەوە؟"

به‌رووی خۆمدا نه‌هێنا، سڵاوم کرد و رۆشتمه‌ ژووره‌وه‌. له‌ داڵانه‌که‌وه‌ که‌ تێپه‌ریم، له‌ حه‌وشه‌که‌دا، منداڵه‌کان که‌ تازه‌ له‌ خه‌و هه‌ستابوون و له‌ قه‌راخ حه‌وزه‌که‌دا خه‌ریکی ده‌ست و چاو شتن بوون، هه‌ستان و سه‌یریان کردم. من له‌ ته‌نیشت دیواره‌که‌ دانیشتم و بوخچه‌که‌م له‌ پاڵ خۆم دانا و هه‌ر له‌وێ مامه‌وه‌. خاتووعه‌زیزە سه‌ر له‌نوێ پرسیاری کرد‌: "خاتونه‌ گه‌وره‌، هه‌ر به‌ڕاست مه‌گه‌ر نه‌ڕۆشتبوویته‌وه‌؟"

«درێژەی چیرۆک»

امین مرد

 امین مُرد

• ارسلان عزیزی

در پایینِ شهر، رودخانه‌ای جاری بود که چهره‌ای دوگانه داشت؛ در بهار، با جان گرفتن از باران‌ها، خروشان و مهارنشدنی به سوی دریاچه‌ی پایین‌دست، دریاچەی زریبار می‌شتافت. اما تابستان که از راه می‌رسید، آب کم و کم‌تر می‌شد و در میان شن و ماسه‌ها فرو می‌رفت؛ گویی رودخانه، در سکوت و گرمای تابستان، خاطرات باران‌ها و برف‌های ذوب‌شده را در دل خود پنهان کرده بود.

روستاهای حاشیه‌ی شهر، که زمین‌هایشان تا کنار رودخانه ادامه داشت، پیش از رسیدن آب به پل اصلی ـ نزدیک قصاب‌خانه‌ی قدیمی ـ سدّی خاکی می‌بستند تا پشت آن آب جمع شود و زمین‌های تشنه را در فصل خشک سیراب کند. پشت سد، آب جمع می‌شد و مسیر رودخانه آرام می‌گرفت. نور خورشید روی سطحش می‌رقصید و باد، موج‌های کوچک را نوازش می‌کرد.

«ادامە»

نفیرِ بلندِ جنگ و پیامدهای احتمالی آن

 

نفیرِ بلندِ جنگ و

 پیامدهای احتمالی آن

• ارسلان عزیزی

​اواسط سال ۲۰۰۷، تنش میان ایران و آمریکا، اگر نه به شدت امروز، اما به مرحله‌ای نزدیک به تقابل نظامی رسیده بود. جرج بوشِ پسر، که سقوط صدام حسین در عراق و برچیدن حکومت طالبان در افغانستان را در کارنامه خود داشت، در صدد حذف دومین و سومین اعضای «محور شرارت» در منطقه خاورمیانه بود. دستگاه رهبری ایالات متحده، آمریکا، عراق و سوریه را محور شرارت می‌دانست و در تلاش برای به زیر کشیدن حاکمان این کشورها بود.

«ادامە مطلب»

نقطهٔ ثقل یا « کانون تشتت و تفرقە»

نقبی بر نوشتهٔ اخیر آقای ابوالفضل محققی

• ارسلان عزیزی

جمهوری اسلامی امروز به اختاپوسی می‌ماند که تقریباً بیشتر بازوهای حیاتی‌اش از کار افتاده‌اند؛ نه از مشروعیت عمومی خبری هست، نه کارایی فرهنگی‌اش رمقی دارد و نه چرخ‌های اقتصادی‌اش چون گذشته می‌چرخند. این موجود زخمی اکنون تنها با دو بازوی باقی‌مانده به بقای خود چنگ زده است: نخست، بازوی سرکوب عریان که با اتکا به سرکوبگران داخلی و نیروهای نیابتی، بی‌محابا به کشتار و بگیر و ببند ادامه می‌دهد؛ و دوم، بازوی جنگ سایبری و روانی که با دقت و پیچیدگی هدایت می‌شود. «ادامە مطلب»

تیرۆر بە ناوی خوداوە(٢)

”بەشی دووەم و كۆتایی” 

”شیکاریی و خەسارناسی"   

بناغە هزرییەکانی بکارهێنانی چەمکی تیرۆر

فەرهاد میرزای موعتەمدولدەولە، چەند مانگێک پاش هاتنی بۆ شاری سنە، بەرەو مەریوان کەوتە رێ و لە گوندێک بە ناوی  بالك(٨) خێوەت و بارەگای دامەزراند و داوای لە حەسەن سوڵتان کرد، سەبارەت بەداهاتووی ناوچەکە پێکەوە دانووسان و وتوووێژ بکەن. کاتێک حەسەن سان و هەردوو براکەی واتە؛ بارام سان و موستەفا سان، بە پاڵپشتی سەدان چەکداری لێهاتووی هەورامان، گەشتنە نزیک گوندی بالك، بەگەرمی لە لایەن فەرهاد میرزاوە پێشوازی لێکرا.

بەڵام لە میانەی وتوووێژەکانیاندا، لە ناکاو بەسەریاندا دان و سەرەتا پیاوکوژەکانی شازادە، ملی حەسەن سانیان پەەڕاند و پاشان کۆت و زنجیریان لە گەردەنی بارام سان و موستەفا سان ئاڵاند. ئینجا تەرمەکەی حەسەن سانیان بە  پارچەی هەریر داپۆشی و گوریسێکیان پێوە بەست و بە پیاوەکانی حەسەن سانیان گوت؛ ”شازادە خەڵاتێکی نایابی بۆ ئێوەش ناردووە، رایکێشن و لە نێوان خۆتاندا دابەشی بکەن!” تەرمی بێ گیانی حەسەن سان گەشتە دەستی هەورامییەکان و هاوکات بارام سان و موستەفا سانیش، بە دیلی هێنرانە پێش دەرکەی خێوەتەکەی شازادەی قاجاڕ. ئەگەرچی بۆ لەشکری هەورامان، تێکشانی لەشکریی شازادە زۆر دژوار نەبوو، بەڵام لەبەر پاراستنی گیانی دیلەکانیان، بەبێ هیچ دژکردەوەیەک، ئەو ناوەیان بەجێ هێشت و بڵاوەیان لێکرد! دوواتر فەرهاد میرزا لە بیرەوەرییەکانیدا و بە پشتبەستن بەم ئایەتە قورئانییە؛ ئیستخارەی کردبوو، کە لە شەڕ دژی کوردەکاندا سەرکەوتوو دەبێت "فَخُذْهَا بِقُوَّةٍ وَأْمُرْ قَوْمَكَ يَأْخُذُوا بِأَحْسَنِهَا ۚ سَأُرِيكُمْ دَارَ الْفَاسِقِينَ" 

درێژه‌ی بابه‌ت: